Greqia zgjeron programin shtetëror të zhvendosjes së popullsisë në Thesproti. Mes zonave të përfshira janë Filati dhe Bashkia e Sulit, me qendër Paramithinë – dy emra që zënë vend të rëndësishëm në historinë e Çamërisë. Athina e paraqet masën si përgjigje ndaj shpopullimit dhe krizës demografike.

Në hartën e re të politikës demografike të Greqisë janë futur dy emra që, për historinë e shqiptarëve të Çamërisë, nuk janë thjesht emërtime administrative: Filati dhe Paramithia.

Qeveria greke po zgjeron në Thesproti programin e saj të nxitjes së zhvendosjes së përhershme, duke parashikuar mbështetje financiare deri në 10 mijë euro për qytetarë dhe familje që vendosin të transferojnë banimin e tyre në zonat e përzgjedhura.

Sipas njoftimeve të bëra publike në Greqi, në program përfshihen Bashkia e Filatit dhe Bashkia e Sulit, ndërsa aplikimet pritet të hapen gjatë muajit tetor. Televizioni publik grek ERT e raportoi përfshirjen e dy bashkive të Thesprotisë që më 1 shtator, ndërsa më 17 shtator zgjerimi u raportua përsëri pas deklarimeve të ministres greke të Kohezionit Social dhe Familjes, Domna Michailidou.

10 mijë euro për një fillim të ri

Programi është pjesë e politikës greke për përballimin e rënies demografike në zonat periferike dhe kufitare.

Në formën e zgjeruar të skemës, ndihma arrin në 10,000 euro, ndërsa ndryshimet ligjore kanë zgjeruar edhe kategoritë që mund të përfitojnë. Sipas informacionit të publikuar nga deputeti i Thesprotisë, Vasilis Giogiakas, është hequr edhe kërkesa që përfituesi të punojë detyrimisht në zonën ku zhvendoset, duke hapur mundësinë për kategori të tilla si të punësuarit në distancë, pensionistët apo persona të tjerë që mund të vendosin atje banimin e përhershëm.

Vetë Ministria greke e Kohezionit Social e ka përshkruar programin e zhvendosjes si një instrument për të sjellë banorë dhe familje të reja në zona që përballen me tkurrje demografike, duke e lidhur atë me decentralizimin dhe mbështetjen e rajoneve kufitare. Në programe të ngjashme të zgjeruara gjatë këtij muaji, ministria ka njoftuar edhe mundësinë e pagesës paraprake të një pjese të ndihmës. Por ajo që e bën veçanërisht interesant lajmin për lexuesin shqiptar është gjeografia. Filati dhe Paramithia nuk janë emra të panjohur në historinë e Çamërisë

Filati – Filiates në administratën e sotme greke – dhe Paramithia kanë qenë ndër qendrat më të rëndësishme të hapësirës historike të njohur si Çamëri/Tsamouria.

Studimi akademik “Tsamouria – Nineteenth Century Ottoman Thesprotia”, i botuar nga Instituti Finlandez në Athinë, e përshkruan Çamërinë osmane si një territor që përputhej afërsisht me Thesprotinë e sotme dhe evidenton tri qendrat administrative të saj: Aydonat – Paramithia, Filyat – Filati dhe Margaliç – Margëlliçi. Autorët theksojnë gjithashtu praninë e fortë shqiptare në këtë hapësirë gjatë periudhës osmane.

Edhe një studim i publikuar nga Cambridge University Press e përshkruan Çamlik/Tsamouria përmes tri kazave historike: Paramithisë, Filatit dhe Margëlliçit, duke e lidhur këtë hapësirë me Thesprotinë e sotme në veriperëndim të Greqisë. Pra, lidhja historike nuk mbështetet thjesht mbi kujtesën gojore shqiptare. Ajo gjendet edhe në literaturë akademike ndërkombëtare.

Paramithia përfshihet përmes Bashkisë së Sulit

Në lajmet greke flitet për “Bashkinë e Sulit”, çka mund ta bëjë më pak të dukshme lidhjen me Paramithinë. Por administrativisht Paramithia është qendra e Bashkisë së Sulit, në Thesproti. Dokumentacioni zyrtar i vetë bashkisë e përcakton Paramithinë si selinë e saj dhe përfshin brenda Bashkisë së Sulit Njësinë Bashkiake të Paramithisë. Kështu, dy prej emrave kryesorë që dalin në burimet historike për Çamërinë – Filati dhe Paramithia – gjenden sot brenda zonës ku shteti grek kërkon të nxisë vendosjen e banorëve të rinj.

Çfarë thotë Athina – dhe çfarë nuk thotë

Në burimet zyrtare dhe raportimet greke të konsultuara nuk thuhet se programi ka lidhje me çështjen çame, me ish-pronat çame apo me ndryshimin e karakterit historik të zonës.

Arsyetimi i paraqitur nga autoritetet greke është demografik: zona kufitare po humbasin banorë, popullsia po plaket dhe shteti kërkon të tërheqë familje të reja e banorë të përhershëm.

Prandaj, nuk do të ishte e mbështetur në dokumentet që kemi sot të thuhej se programi është hartuar “për të populluar tokat çame”.

Por ekziston një fakt tjetër që nuk mund të anashkalohet: programi po zbatohet edhe në territore me një histori të dokumentuar të pranisë shqiptare çame.

Një territor ku demografia dhe historia takohen

Pas ngjarjeve të viteve 1944–1945, pjesa dërrmuese e popullsisë myslimane çame u largua nga Thesprotia në rrethanat e dhunshme dhe jashtëzakonisht të debatueshme të fundit të Luftës së Dytë Botërore. Historiografia shqiptare dhe ajo greke vazhdojnë të kenë interpretime të ndryshme për përgjegjësitë, bashkëpunimin me pushtuesit, dhunën ndaj civilëve dhe pasojat juridike të këtyre ngjarjeve.

Por ekzistenca historike e komuniteteve shqiptare çame në Filat, Paramithi, Margëlliç dhe shumë fshatra të Thesprotisë është e dokumentuar në burime të shumta historike dhe akademike.

Tetë dekada më vonë, pikërisht disa prej këtyre zonave po përballen me një problem krejt tjetër: mungesën e popullsisë.

Dhe shteti grek po ofron tashmë para që njerëzit të shkojnë e të jetojnë atje.

Kjo është arsyeja pse lajmi që në Athinë paraqitet si një masë e politikës demografike, për shqiptarët e Çamërisë merr edhe një dimension historik.

Sepse emrat mbeten të njëjtë. Filati. Paramithia. Thesprotia.

Dhe pas tyre qëndron një histori që vazhdon të kërkojë dokumentim, kujtesë dhe studim serioz.

© Konispol & Çamëri — ripublikimi me burimin e cituar.

Shënim i redaksisë: Ky artikull ndan deklarimet zyrtare për programin aktual demografik nga konteksti historik i Çamërisë. Deri në publikimin e këtij materiali, nuk kemi gjetur dokument zyrtar grek që ta paraqesë programin e zhvendosjes si politikë të lidhur me çështjen çame.